درسنامه آموزشی تفکر و سبک زندگی کلاس هشتم ویژه پسران

دوره‌ی بلوغ بین دوره‌ی کودکی و آغاز دوره‌ی بزرگسالی قرار دارد. در این دوره تغییرات مهمی در جسم، عواطف، روابط اجتماعی و قدرت تفکر نوجوان اتفاق می‌افتد.
- رشد جسمانی: در این مرحله اندازه‌ی بدن، طول قد و وزن بدن تغییر می‌کند. آزاد شدن هورمون از غدد درون‌ریز بدن موجب پیدایش علائم بلوغ می‌شود. پیدا شدن مو در صورت و نقاط دیگر بدن، تغییر صدا، زیاد شدن جوش‌های صورت و فعال شدن غدد جنسی از جمله‌ی این تغییرات است. 

دوران نوجوانی

همزمان با بلوغ و حدوداً یک تا دو سال قبل یا بعد از 14 سالگی، به‌علت فعّالیت هورمون‌های جنسی تغییراتی در اندام‌های جنسی رخ می‌دهد و دوران نوجوانی آغاز می‌شود.

در دوره‌ی نوجوانی رعایت نکات زیر توصیه می‌شود:
1- از مصرف بیش از حد ادویه‌های تند، غذاهای پرچرب، پیاز، تخم مرغ و گوشت قرمز خودداری کنید.
2- از ماست، پنیرک مچرب، سبزیجات و ماهی بیشتر استفاده کنید.
3- افکار خود را به امور مفید و مثبت متمرکز کنید و از دیدن و شنیدن فیلم‌ها، تصاویر با موضوعات زیان بخش همچون فیلم‌ها یا مطالب نامناسب پرهیز کنید.
4- برای تخلیه‌ی انرژی، ورزش کنید. روزه گرفتن نیز در تقویت قدرت اراده‌ی شما تأثیر دارد و توصیه می‌شود.
5- با کمک گرفتن از نماز و دعا به درگاه خداوند متعال، هوای نفس خود را کنترل کنید.

تغذیه در دوران نوجوانی

غذاخوردن با هدف دریافت انرژی برای حفظ سلامتی، شادمانی و ادامه‌ی حیات صورت می‌گیرد و غذا همانند سوخت برای یک ماشین است و موجب می‌شود بدن به‌درستی کار کند.
با مصرف غذاهای مناسب و متعادل عمر افراد طولانی‌تر می‌شود. بدن انسان به‌ویژه در دوره‌ی نوجوانی نیاز به انواع غذاها از گروه‌های مختلف دارد. مهم‌ترین گروه‌های غذایی عبارت‌اند از:

- پروتئین: این ماده موجب بازسازی بافت‌های بدن می‌شود و گرما و انرژی موردنیاز بدن شما را تأمین می‌کند. پروتئین، آمینواسید موردنیاز شما را که بافت‌های نرم بدن از آنها ساخته شده است، تأمین می‌کند. منابع پروتئین عبارت‌اند از: گوشت، ماهی، تخم مرغ، دانه‌های روغنی، لوبیا و نخود. مصرف روزانه پروتئین برای نوجوانان بین 45 تا 75 گرم در روز است.

- کربوهیدرات‌ها: این مواد، گرما و انرژی موردنیاز و فیبر لازم را برای بدن فراهم می‌کنند.
فیبر یا همان الیاف گیاهی به هضم غذا کمک می‌کند. نان، برنج، ماکارونی از جمله منابع تأمین کننده‌ی کربوهیدرات هستند.

- چربی‌ها: اسیدهای چرب، گرما و انرژی موردنیاز را برای رشد بدن فراهم می‌کنند. برخی از ویتامین‌ها در چربی حل می‌شوند و به سلول‌های بدن می‌رسند. کره، روغن، شیر، گردو ،پسته، فندق و دانه‌های روغنی از جمله منابع چربی هستند.

- مواد معدنی: این مواد موجب تنظیم فعّالیت قلب، اعصاب و ماهیچه‌ها می‌شوند. همچنین مواد لازم را برای ساخت دندان، استخوان و سایر بافت‌های بدن یا بازسازی آن فراهم می‌کنند.
فسفر، کلسیم، آهن، پتاسیم، منیزیم و منگنز از جمله مواد معدنی مورد نیاز بدن هستند. فسفر در بادام زمینی، گوشت، نان، تخم مرغ و نخود؛ کلسیم در لبنیات، ماهی، بادام و سبزیجات؛ آهن در گوشت قرمز، زردآلو، کشمش و تخم مرغ؛ پتاسیم در موز، هویج، اسفناج، هندوانه و پرتقال؛ منیزیم در انجیر، سبوس گندم، گردو و چغندر؛ و منگنز در آجیل، غلات و چای وجود دارد.

- ویتامین‌ها: این مواد در فرایندهای هضم غذا و سوخت‌وساز آنها در بدن و رشد اندام‌ها کاربرد دارند. ویتامین‌ها از پیدایش بیماری جلوگیری می‌کنند. ویتامین‌ها انواع مختلفی دارند.
ویتامین A در جگر، آب هویج، کره ،سبزیجات، شیر و سیب‌زمینی؛ ویتامین B یا ریبوفلاوین در جگر، گندم، تخم مرغ، شیر و پنیر؛ و ویتامین C در پرتقال، نارنگی، گوجه‌فرنگی، فلفل سبز، توت فرنگی، لیموترش و لیموشیرین وجود دارند.
آب: آب کلیه‌ی موادغذایی را در سراسر بدن حمل می‌کند. آب دمای بدن را تنظیم می‌کند و به دفع مواد زائد از بدن کمک می‌کند. بخشی از آب بدن از میوه‌ها و سایر موادغذایی تأمین می‌شود. انسان برای آنکه از یک رشد جسمانی متعادل و سالم برخوردار باشد، نیازمند آن است که با مصرف غذاها و میوه‌های مختلف، مواد مورد نیاز بدن خود را تأمین کند؛ اما در مصرف این مواد نباید اسراف کرد.

سوءِ تغذیه و عوارض آن

سوءِتغذیه یعنی کمبود یک ماده غذایی در بدن، مصرف زیاد یک ماده غذایی و یا خوردن غذاهای نامناسب.

آثار و عوارض سوءِ تغذیه

- کمبود ویتامین $B_6$ و $B_9$ و $B_{12}$ و آهن موجب کاهش گلبول‌های قرمز خون می‌شود. این ویتامین‌ها در نان گندم، ذرت، برنج، چغندر قند ،جگر، انواع گوشت، لبنیات و تخم مرغ وجود دارند.
- کمبود ویتامین D موجب نرمی استخوان می‌شود. ویتامین D در شیر وجود دارد.
- کمبود ویتامین C موجب افسردگی ،ضعف حافظه، خستگی، خونریزی لثه و خونریزی بینی می‌شود.
- پوکی استخوان به‌دلیل کمبود کلسیم است. عوامل ژنتیکی، نوع تغذیه، فعال شدن برخی از هورمون‌ها، کمبود ورزش و یا نوع سبک زندگی بدون تحرک نیز در ایجاد این بیماری نقش دارد.
- پوسیدگی دندان بیشتر به‌دلیل مصرف زیاد شیرینی و شکلات است.
- علاقه‌ی زیاد به خوردن یک ماده‌ی غذایی و نداشتن تنوع در مواد غذایی زیان‌بخش است.
- موادغذایی مانند چیپس، پفک، نوشابه‌های گازدار و شیرینی‌های خامه‌ای، خوردن زیاد سوسیس و کالباس برای سلامتی مضر است.

رشد عاطفی و روانی

دوره‌ی نوجوانی به لحاظ احساسی و عاطفی دوره‌ای پرچالش است. در این دوره تعادل هورمون‌های بدن در مقایسه با دوره‌ی کودکی به‌طور جدی تغییر می‌کند. برخی از هورمون‌ها می‌تواند موجب نوسان در خلق‌وخو یا باعث ایجاد اضطراب شود. البته تغییرات در زندگی نیز می‌تواند به‌شدت یافتن این حالت کمک کند. برخی از چالش‌های احساسی که نوجوانان در این دوره با آن مواجه‌اند عبارت‌اند از:

- نیاز به گوشه‌گیری و خلوت با خود و فرورفتن در رؤیاها
- عدم توافق با والدین درباره‌ی بعضی از مسائل
- تغییرات بلندمدت در دوستی‌ها و گسترش دادن دوستی‌ها
- وسوسه‌ی شرکت در برخی از کارهای پرخطر و انجام رفتارهای ناسالم
- احساس فشار روانی به‌خاطر حجیم شدن برنامه‌ی درسی در برخی از نوجوان‌ها

رشد اجتماعی

در ابتدای دوره‌ی نوجوانی، شما کشف می‌کنید که فرد مستقلی هستید و شخصیت جداگانه‌ای دارید. روابط شما با دوستان بیشتر می‌شود و ممکن است به نظرات والدین که تجربه‌ی بیشتری دارند، سرد و گرم روزگار را بیشتر چشیده‌اند و آینده‌ی کارها را بهتر از شما می‌توانند پیش‌بینی کنند، اهمیت ندهید. به همین دلیل این مرحله از رشد می‌تواند برای شما پرتنش باشد و شما را با مشکلاتی مواجه کند. در این مرحله نوجوانان برای پیدا کردن هویت اجتماعی به‌سمت دوستان همسن‌وسال کشیده می‌شوند. انتخاب دوست برای آینده‌ی شما بسیار مهم است. دوستان موجب می‌شوند که شما هم چیزهای تازه‌ای یاد بگیرید و هم به‌خاطر بی‌تجربگی با بعضی از چالش‌ها و مشکلات روبه‌رو شوید، از قبیل گرایش به سمت سیگار و انجام برخی از رفتارهای غیر اخلاقی.
هنگامی‌که می‌آموزید تا مستقل فکر کنید و دوستانتان شما را کنترل نکنند و عاقلانه تصمیم بگیرید، آنچه را که خوب است، انجام دهید و از آنچه که غلط و نادرست است، پرهیز کنید، در آن زمان رشد اجتماعی پیدا کرده‌اید.

رشد عقلانی

در دوره‌ی نوجوانی همزمان با رشد اجتماعی و عاطفی و فعال شدن بعضی از هورمون‌ها، به‌تدریج زمینه برای رشد فکری و عقلانی در شما فراهم می‌شود. در این دوره می‌توانید به موضوعات پیچیده فکر کنید؛ مسئله‌ها را تشخیص دهید و برای حل آنها، راه حل‌های مختلف را پیشنهاد کنید.
مهارت‌های استدلال کردن در شما تقویت می‌شود؛ با موضوعات مختلف برخورد منطقی می‌کنید؛ موقعیت‌های مختلف را تشخیص می‌دهید و درباره‌ی پیامد کارهای خود فکر می‌کنید. البته این مهارت‌ها به‌تدریج در شما پیدا می‌شود. برای آنکه بتوانید از عهده انجام کارها به نحو عاقلانه برآیید، نیاز به کسب مهارت‌های تفکر و مهارت‌های زندگی دارید. در دوره کودکی یا حتی تا قبل از سن 15 سالگی، تفکر در بیشتر افراد نوجوان از رشد کافی برخوردار نیست. به همین دلیل جامعه نیز از این افراد انتظارات کمتری دارد؛ اما با رسیدن به سن بلوغ خداوند ما را مکلف می‌کند که زندگی خود را تغییر دهیم و راه درست را دنبال کنیم. انتظارات جامعه نیز در این زمان از نوجوانان بیشتر می‌شود.

رهنمودهای بهداشتی در دوران بلوغ

1- استحمام مرتب و تعویض لباس‌ها: در دوران بلوغ غدد عرقی زیربغل شروع به فعّالیت می‌کنند و باعث افزایش تعریق و تولید بوی نامطبوع می‌شود، بنابراین در این دوره شما نیاز بیشتری به حمام کردن دارید.
2- از حوله و وسایل بهداشتی شخصی استفاده کنید و موهای زائد بدن را در زمان مناسب به‌منظور جلوگیری از بیماری‌های پوستی پاک کنید.
3- با مسواک زدن در هر روز و مراجعه به دندانپزشک، بهداشت دهان و دندان خود را حفظ کنید.
4- در هر روز کمی ورزش کنید. تمرین‌های ورزشی به حفظ سلامتی و رشد متوازن بدن به شما کمک می‌کند.
5- به‌دلیل آنکه بدن شما در این دوره دارای تغییرات سریع جسمانی است، نیاز بیشتری به غذاهای مناسب و کافی دارید.
6- از دست‌کاری جوش‌های صورت پرهیز کنید و در موارد غیرمعمول به پزشک مراجعه کنید.
7- اطلاعات لازم در زمینه‌ی بلوغ را از طریق مطالعه‌ی کتاب‌ها و مراجعه به مشاور مدرسه یا پدر و مادر به‌دست آورید.
8- با مشاور و یا پزشک در خصوص هرگونه علائم جسمی غیرمعمول صحبت کنید.
در صورتی‌که علائم بلوغ قبل از 10 سالگی ظاهر شود، بلوغ زودرس است. به تأخیر در علائم بلوغ تا سن 16 سالگی، بلوغ دیررس گفته می‌شود. در هر دو مورد به پزشک مراجعه کنید.
9- افکار بیهوده و غلط را از ذهن خود دور کنید.
10- اوقات فراغت خود را با مطالعه و سرگرمی‌های سالم پر کنید.